Ảnh: Còng gió ( Dã tràng)
Còng gió còn gọi là con dã tràng, có lẻ vì nó chạy nhanh như gió nên người ta gọi nó là còng gió. Để tìm thức ăn, khi thủy triều xuống nó còn xe cát thành từng viên nhỏ trên bãi biển, mỗi khi thấy cát xe nhiều thì người dân vùng biển mừng thầm vì họ cho rằng nó báo hiệu một mùa cá cơm bội thu (có nơi cho rằng đó là còng làm muối). Chúng là loại chạy nhanh nhất trong các loại cua, còng, cáy. Còng gió là loài giáp xác nhỏ có kích thước cũng gần bằng con ba khía, có đặc điểm chạy rất nhanh nhờ những cái chân cao lêu khêu. Bộ dạng còng gió nhỏ gọn, to nhất cũng chỉ bằng con cua đồng nhở. Da còng gió vàng pha trắng, điệp cùng màu cát biển. Các đặc điểm này khiến còng rất khó bị phát hiện, dễ lẫn trốn trong cát. Mặc dù có bộ dạng nhỏ thó nhưng đôi càng của còng gió là loại vũ khí hết sức đáng sợ, càng nó rất khỏe, mép càng sắc như dao, kẹp đứt thịt người bắt. Khi bị bắt, còng dùng đôi càng tự vệ, dùng hết sức để kẹp rồi tự động đứt lìa càng trên tay người bắt nhằm để thoát thân, nếu không thoát được thì những chú còng đã bị đứt càng rất mau chết. Còng gió là loài nhanh nhẹn, nhanh từ khâu tự vệ, đào hang, bắt mồi cho tới chạy trốn, chúng chạy trốn nhanh như gió. Ở những vùng biển ngang, lúc thủy triều xuống, trên bãi cát có vô số còng gió chui ra khỏi hang phơi nắng nhưng sẽ chạy thoăn thoắt để trốn vào hang hoặc các ngóc ngách khi nghe tiếng động. Hang còng đào sâu, đào ngoắt ngoéo trong lòng cát có khi kéo dài hàng thước. Còng to khôn ngoan, ít khi đào hang theo đường thẳng mà thường là đột ngột ngoặt rẽ chữ chi. Còng còn khoét riêng cho mình một lối thoát bí mật (gọi là ngách) ở giữa hay cuối hang để đề phòng khi bất trắc, nếu người đào hang sơ ý thì chỉ cần thấy động, còng liền thoát lên ngách nằm đó và chờ cơ hội thoát thân. Khi bị bắt có con còng còn ranh ma giả chết, nằm xuôi xị, buông rũ ngoe càng. Nhưng hễ được đặt xuống cát, hiếng mắt thấy tay người vừa buông là còng thoắt cái vùng dậy, chạy biến vào hang khác hoặc phi nhanh xuống biển. Chúng sống nhiều ở ven sông, bãi bồi, dưới chân rừng ngập mặn và các bãi biển. Tuy khôn ngoan và nhanh nhẹn là vậy, nhưng còng gió cũng có những đặc điểm rất ngờ nghệch là tự vùi mình trong cát khi đêm về mà không cần đào hang sau khi đã chạy xuống mép nước tìm mồi ăn no. Chỉ cần cầm đèn pin soi trên cát, thấy dấu chân của nó thì người bắt cứ vậy mà lần theo đến khi thấy dấu cát bị vùi bất thường thành ụ là chộp tay tóm gọn bỏ vào giỏ. Đi bắt còng gió theo cách này vừa vui mà hiệu quả, còng bắt được toàn là loại có càng, có cựa, tức là những con còng lớn có bụng đã chuyển sang màu gạch sẫm. Đây chính là những con còng béo ngậy nhất mà người săn chọn lựa để chế biến nhiều món khoái khẩu. Cũng có nhiều cách săn còng khác như dùng lưới để kéo rê trên cát dọc mép nước vào lúc chập choạng tối, lúc mà còng đang rời hang xuống ăn phù du, nhưng cách kéo lưới này tuy được nhiều nhưng đa số là con nhỏ, mà còng khi đã dính lưới thì mau chết nên thịt ăn không ngon. Hoặc người ta dùng xô lớn để bẫy còng, họ dùng những chiếc xô nhựa khoảng 20 lít, rồi đào hố để đặt xô ở những khu vực có nhiều hang còng gió sao cho miệng xô thấp hơn mặt đất một vài phân, trong đáy xô bỏ vài con cá ươn, đặt vào những lúc vắng người qua lại, tốt nhất là lúc gần sáng, còng gió đánh hơi thấy mùi cá nên mon men tới chén và sẩy chân rơi xuống đáy xô. Khoảng vài giờ sau là người đặt bẫy tới chỉ việc gom còng mang về, con nào lớn thì lấy, con còn nhỏ thì thả …
Còng bắt được đem về nhặt từng con ra để làm sạch mai, vặt bỏ vuốt chân nhọn rồi rửa sạch để chế biến. Có nhiều món ăn hấp dẫn được chế biến từ còng gió như xào sả ớt, nướng mọi, nấu cháo, nấu canh chua hoặc rang với nước mắm cốt…món nào cũng ngon. Riêng món còng gió xào sả ớt thì nhiều người thấy thích nhất, còng được làm sạch sẽ, để ráo nước, ướp đầy đủ các loại gia vị, trong đó ba thứ gia vị chủ công là sả, ớt và tỏi được giã nhuyễn, ướp vào để thấm rồi bắt chảo lên, cho còng vào xào, chế thêm tý mắm cốt và ít nước để nhỏ lửa cho món còng thấm đều rồi đem ra ăn ngay. Người dùng cứ cầm cả nguyên con mà nhai ngấu nghiến từ càng đến thân, vừa có độ giòn của xương, cái béo thơm và vị ngọt mằn mặn của thịt còng, vừa có cái cay nồng của gia vị, nhấp một tý rượu quê thấy ấm rang cả người…Nếu bắt được nhiều còng, cũng thao tác như món xào sả nhưng để một phần vừa ướp cho vô nồi cháo đã nấu chín sẳn, thì món cháo còng cũng ngon không kém, ai đã từng ăn một lần là ghiền!
Đi săn còng gió không những chỉ là tìm nguồn thực phẩm khoái khẩu mà còn là thú vui của rất nhiều người. Người ta thích nhất là vào những ngày hè, khi màng đêm buông xuống, hàng trăm ánh đèn pin đi soi còng lấp loáng dọc bờ biển đẹp như sao sa lượn lờ, cùng tiếng hò reo đuổi bắt khi có con còng ranh mãnh thoát được “chạy chữ chi”trên bãi biển. Nhiều nhóm thanh niên vùng biển rủ bạn về quê săn còng, đốt lửa nướng còng ngay trên bãi biển, những con còng béo ngậy được nướng trên than hồng thơm lựng…
Món còng là cứu cánh cho dân vùng biển trong những năm khó khăn của thời kỳ bao cấp, nhiều gia đình dùng làm món ăn chính thường xuyên như còng rang mắm, canh còng nấu rau cải biển…Và bây giờ, nó trở thành món ăn chơi, món nhậu đặc sản của không những chỉ người vùng biển mà với nhiều người nơi khác đến, được trực tiếp đi săn còng và thưởng thức nhiều món còng ngay tại bãi biển là một thú vui hấp dẫn mà ai đã từng một lần thì chắc chắn sẽ quay trở lại !.