Trong kỷ nguyên số, chiếc điện thoại thông minh giúp mỗi người dùng mạng xã hội dễ dàng trở thành một “nhà báo công dân”, một “người sáng tạo nội dung”. Chỉ trong vài giây, một dòng trạng thái, một bức ảnh hay một đường link có thể lan tỏa tới hàng nghìn, thậm chí hàng triệu người. Nhiều nền tảng mạng xã hội hiện nay còn áp dụng cơ chế trả tiền, thưởng doanh thu cho các bài viết, video có lượt xem cao. Điều này khiến không ít cá nhân chạy theo mục tiêu kiếm tiền bằng mọi giá, dẫn đến tình trạng “giật tít, câu view, suy diễn”, thậm chí bịa đặt hoặc thổi phồng sự thật để thu hút sự chú ý.
Công nghệ số mang lại nhiều tiện ích cho đời sống xã hội, song cũng đặt ra những thách thức mới đối với văn hóa tiếp nhận và chia sẻ thông tin. Khi kỹ năng nhận diện và kiểm chứng nguồn tin chưa được trang bị đầy đủ, người dùng mạng xã hội rất dễ bị dẫn dắt bởi những thông tin sai lệch, phiến diện hoặc cố tình bóp méo sự thật. Thực tế cho thấy, một số sự kiện, hoạt động của các cấp ủy, chính quyền được tổ chức đa số nhân dân đều đồng tình, ủng hộ. Tuy nhiên, trên không gian mạng vẫn xuất hiện một số bài viết, bình luận thiếu kiểm chứng, suy diễn chủ quan, thậm chí bóp méo thông tin. Điều đó dễ dẫn dắt dư luận theo chiều hướng tiêu cực, gây hoài nghi không cần thiết trong một bộ phận người dân, đồng thời ảnh hưởng tới nỗ lực của các cơ quan chức năng trong quá trình tổ chức, điều hành.
Đặc biệt, trong kỷ nguyên phát triển Internet, trí tuệ nhân tạo (AI) ra đời tạo một bước nhảy mới, vượt trên cả khả năng tư duy, tổng hợp, lưu trữ, phân tích dữ liệu của con người. Tuy nhiên, những thông tin nhận được từ AI rất nhanh nhưng không phải lúc nào cũng được kiểm chứng, đúng sai đan xen khó phân biệt. Khi con người dần quen với việc “tin ngay” và “dùng ngay” thay vì “kiểm chứng”, thì cũng là lúc ranh giới giữa sự thật và thông tin sai lệch trở nên mong manh hơn bao giờ hết. Thời gian gần đây, các thế lực thù địch, phản động lợi dụng AI để “nâng cấp” các thủ đoạn chống phá nền tảng tư tưởng của Đảng ngày càng tinh vi, khó nhận diện. Các nội dung được ngụy tạo dưới vỏ bọc thông tin “trung lập”, hình thức “góp ý”, “phê phán để xây dựng”; thậm chí cả những bài viết mang danh “phản biện xã hội”, nhưng thực chất là xuyên tạc, bóp méo sự thật. Trên không gian mạng xuất hiện rất nhiều hình ảnh, video, bài viết lập luận sai lệch, thiếu cơ sở, giả tạo do các đối tượng sử dụng AI tạo nên. Có những video, hình ảnh bị cắt bằng công nghệ cao có thể tái hiện hình ảnh, giọng nói của các lãnh đạo Đảng, Nhà nước đến mức khó phân biệt. Do đó, người dùng mạng xã hội cần hết sức tỉnh táo, bản lĩnh để phân biệt “thật”- “giả”; “đúng”- “sai”.
Không gian mạng ngày nay đã trở thành một “mặt trận tư tưởng” quan trọng. Do đó, mỗi đảng viên không chỉ là người tiếp nhận thông tin mà còn có thể trở thành một “đại sứ truyền thông” của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân địa phương. Vì vậy, nâng cao văn hóa tiếp nhận thông tin và trách nhiệm chia sẻ trên mạng xã hội không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu đặt ra đối với mỗi cán bộ, đảng viên. Văn hóa sử dụng mạng xã hội được hình thành từ những hành động rất cụ thể: không vội tin, không vội chia sẻ khi thông tin chưa được kiểm chứng; không tham gia các bình luận cực đoan, xúc phạm cá nhân, tổ chức; ưu tiên lan tỏa thông tin tích cực, chính thống; ứng xử chuẩn mực, nhân văn và có trách nhiệm với từng phát ngôn của mình. Mỗi đảng viên cần nhận thức rõ rằng, trên không gian mạng, mọi hành vi và phát ngôn không chỉ thể hiện quan điểm cá nhân mà còn có thể được nhìn nhận như tiếng nói của tổ chức. Một lời nói thiếu thận trọng có thể làm suy giảm niềm tin; ngược lại, một chia sẻ chuẩn mực có thể góp phần định hướng dư luận, lan tỏa những giá trị tích cực trong xã hội.
Nội dung cơ bản của Bộ Quy tắc ứng xử trên mạng xã hội do Bộ Thông tin và Truyền thông ban hành
Hiện nay, thành phố Đà Nẵng đang triển khai nhiều giải pháp nhằm xây dựng và phát triển văn hóa, con người Đà Nẵng trở thành nguồn lực nội sinh, động lực phát triển kinh tế - xã hội bền vững. Việc xây dựng và thực hiện hệ giá trị đạo đức, chuẩn mực con người Đà Nẵng trong thời kỳ mới hướng tới phát triển toàn diện về trí tuệ, đạo đức, thể chất, thẩm mỹ, năng lực sáng tạo, kỹ năng sống, kỹ năng nghề nghiệp và ý thức công dân, xây dựng con người xã hội chủ nghĩa hiện đại, giàu bản sắc, nhân văn, sáng tạo, tri thức cao, văn hóa cao, thu nhập cao, quản trị cao, chất lượng cuộc sống cao. Đồng thời khơi dậy mạnh mẽ tinh thần yêu nước, ý chí tự cường, tinh thần đoàn kết và khát vọng xây dựng Thành phố Đà Nẵng nói chung và xã Thăng Bình nói riêng phát triển trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam. Việc thể chế hóa các giá trị văn hóa ấy đã tạo ra “kim chỉ nam” để người dân, đặc biệt là đội ngũ cán bộ, đảng viên, có cơ sở nhận diện các thông tin xấu độc, biết cách sàng lọc, phản biện và ứng xử phù hợp trên không gian mạng.
Do đó, cần có những nguyên tắc cơ bản đối với cán bộ, đảng viên khi tham gia không gian mạng, nhất là trong bối cảnh bùng nổ thông tin và sự phát triển mạnh mẽ của môi trường số, việc xây dựng bản lĩnh chính trị, ý thức trách nhiệm và văn hóa ứng xử trên không gian mạng đối với mỗi cán bộ, đảng viên có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Không gian mạng không chỉ là nơi trao đổi thông tin mà còn là môi trường mà các thế lực thù địch triệt để lợi dụng để phát tán thông tin sai trái, xuyên tạc, kích động, gây nhiễu loạn nhận thức xã hội. Vì vậy, mỗi cán bộ, đảng viên cần tiếp tục thực hiện nghiêm Quy định số 85-QĐ/TW, ngày 7/10/2022 của Ban Bí thư về việc cán bộ, đảng viên thiết lập và sử dụng trang thông tin điện tử cá nhân trên Internet, mạng xã hội; đồng thời thực hiện Quyết định số 874/QĐ-BTTTT, ngày 17/6/2021 của Bộ Thông tin và Truyền thông ban hành Bộ quy tắc ứng xử trên mạng xã hội. Cùng với đó, cán bộ, đảng viên cần gương mẫu thực hiện nguyên tắc “5 không”: (1) Không đọc mỗi tiêu đề rồi chia sẻ khi chưa rõ nội dung; (2) Không phát tán thông tin chưa được kiểm chứng; (3) Không bình luận kích động, cực đoan; (4) Không tiếp tay cho các trang mạng thiếu chính thống; (5) Không im lặng trước những thông tin sai trái khi bản thân nắm bắt và hiểu rõ bản chất vấn đề. Đồng thời thực hiện tốt “3 nên”: (1) Nên kiểm tra nguồn tin trước khi chia sẻ; (2) Nên ưu tiên dẫn nguồn từ báo chí chính thống; (3) Nên chủ động lan tỏa thông tin tích cực, gương người tốt - việc tốt.
Để mỗi cán bộ, đảng viên và người dân trở thành "chiến sĩ" trên không gian mạng, cần nâng cao nhận thức, bản lĩnh chính trị và kỹ năng số để chủ động lan tỏa thông tin tích cực, đấu tranh phản bác quan điểm sai trái. Mỗi người cần thực hiện "4 dám" (dám nghĩ đúng, viết trúng, đấu tranh, hành động) và tuân thủ Quy tắc ứng xử trên mạng xã hội. Cùng với đó, cán bộ, đảng viên cần thực sự là lực lượng đi đầu trong xây dựng văn hóa mạng: nói lời chuẩn mực, chia sẻ có trách nhiệm, ứng xử nhân văn, góp phần định hướng dư luận xã hội. Đồng thời nâng cao kỹ năng nhận diện tin giả, hiểu biết pháp luật về an ninh mạng và trách nhiệm phát ngôn trên môi trường số.
Có thể nói, xây dựng văn hóa số là một quá trình lâu dài, nhưng bắt đầu từ những hành động rất cụ thể của hôm nay. Khi mỗi cán bộ, đảng viên thực sự trở thành một “công dân số văn minh”, “chiến sĩ truyền thông trách nhiệm”, không gian mạng sẽ ngày càng trở thành môi trường lan tỏa những giá trị tích cực, đúng đắn, góp phần giữ vững môi trường thông tin lành mạnh và củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước.