Những quy định cơ bản về trợ giúp pháp lý miễn phí cho người dân

1. Trợ giúp pháp lý là gì?

Theo Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017, trợ giúp pháp lý là việc cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí cho người được trợ giúp pháp lý trong các vụ việc thuộc phạm vi trợ giúp pháp lý theo quy định.

Người thuộc diện được trợ giúp pháp lý không phải trả tiền, lợi ích vật chất hoặc bất kỳ lợi ích nào khác khi được trợ giúp pháp lý.

Đây là chính sách quan trọng nhằm hỗ trợ những người thuộc diện được trợ giúp pháp lý bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình, nhất là các nhóm yếu thế, người có hoàn cảnh khó khăn trong xã hội.

2. Những ai được trợ giúp pháp lý?

Theo Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 và các quy định sửa đổi, bổ sung đang có hiệu lực, những nhóm người được trợ giúp pháp lý bao gồm:

• Người có công với cách mạng.
• Người thuộc hộ nghèo.
• Trẻ em.
• Người dân tộc thiểu số cư trú ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.
• Người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi thuộc các trường hợp được pháp luật về tư pháp người chưa thành niên quy định.
• Người bị buộc tội thuộc hộ cận nghèo.
• Người thuộc các nhóm được pháp luật quy định có khó khăn về tài chính, như thân nhân liệt sĩ, người nhiễm chất độc da cam, người cao tuổi, người khuyết tật, nạn nhân bạo lực gia đình, người nhiễm HIV và các trường hợp khác theo quy định.
• Nạn nhân, người đang trong quá trình xác định là nạn nhân của hành vi mua bán người và những người liên quan thuộc diện được trợ giúp pháp lý theo quy định.

Tùy từng nhóm đối tượng, việc xác định điều kiện được trợ giúp pháp lý thực hiện theo quy định của pháp luật.

3. Người dân được trợ giúp pháp lý bằng những hình thức nào?

Hoạt động trợ giúp pháp lý được thực hiện thông qua 03 hình thức chủ yếu:

Tham gia tố tụng: Người thực hiện trợ giúp pháp lý tham gia các vụ án, vụ việc với tư cách người bào chữa hoặc người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho người được trợ giúp pháp lý.

Tư vấn pháp luật: Hướng dẫn, giải đáp những vướng mắc pháp luật; giúp người được trợ giúp pháp lý hiểu rõ quyền, nghĩa vụ và cách thức bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình.

Đại diện ngoài tố tụng: Người thực hiện trợ giúp pháp lý đại diện cho người được trợ giúp pháp lý thực hiện những công việc pháp lý ngoài hoạt động tố tụng theo quy định.

Hoạt động trợ giúp pháp lý được thực hiện trong các lĩnh vực pháp luật, trừ lĩnh vực kinh doanh, thương mại.

4. Quyền và nghĩa vụ của người được trợ giúp pháp lý

Người được trợ giúp pháp lý có quyền yêu cầu cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí; được thông tin về quyền, trình tự, thủ tục trợ giúp pháp lý; lựa chọn tổ chức, người thực hiện trợ giúp pháp lý theo quy định; yêu cầu giữ bí mật thông tin vụ việc; thay đổi hoặc rút yêu cầu trợ giúp pháp lý và thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo theo quy định của pháp luật.

Bên cạnh đó, người được trợ giúp pháp lý có nghĩa vụ cung cấp giấy tờ chứng minh thuộc diện được trợ giúp pháp lý; cung cấp đầy đủ, trung thực thông tin, tài liệu liên quan; phối hợp với người thực hiện trợ giúp pháp lý và chấp hành các quy định của pháp luật.

5. Người dân có thể yêu cầu trợ giúp pháp lý ở đâu?

Người thuộc diện được trợ giúp pháp lý khi có nhu cầu có thể liên hệ Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước, các chi nhánh của Trung tâm hoặc tổ chức tham gia trợ giúp pháp lý theo quy định.

Người dân cũng có thể liên hệ cơ quan có thẩm quyền tại địa phương để được hướng dẫn thông tin về tổ chức trợ giúp pháp lý và cách thức yêu cầu trợ giúp pháp lý phù hợp.

Khi yêu cầu trợ giúp pháp lý, người dân cần chuẩn bị giấy tờ chứng minh thuộc diện được trợ giúp pháp lý và các tài liệu liên quan đến vụ việc (nếu có).

6. Những hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động trợ giúp pháp lý

Pháp luật nghiêm cấm tổ chức, cá nhân thực hiện trợ giúp pháp lý có hành vi nhận hoặc đòi hỏi tiền, lợi ích vật chất từ người được trợ giúp pháp lý; sách nhiễu, phân biệt đối xử; tiết lộ thông tin trái pháp luật; từ chối trợ giúp pháp lý trái quy định hoặc lợi dụng hoạt động trợ giúp pháp lý để trục lợi.

Người được trợ giúp pháp lý và các tổ chức, cá nhân có liên quan không được cố tình cung cấp thông tin, tài liệu sai sự thật; đe dọa, cản trở, can thiệp trái pháp luật vào hoạt động trợ giúp pháp lý.

7. Những điểm mới của Luật Trợ giúp pháp lý có hiệu lực từ ngày 01/01/2027

Ngày 23/4/2026, Quốc hội thông qua Luật số 05/2026/QH16 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2027.

Một trong những nội dung đáng chú ý là mở rộng diện người được trợ giúp pháp lý, trong đó có việc điều chỉnh điều kiện đối với một số nhóm đối tượng và bổ sung các trường hợp được trợ giúp pháp lý như người thuộc hộ cận nghèo; người lao động có thu nhập thấp là người bị buộc tội, bị hại; người gặp khó khăn đột xuất do thiên tai, hỏa hoạn trong vụ việc liên quan trực tiếp đến khắc phục hậu quả; cùng một số đối tượng khác theo quy định.

Việc mở rộng chính sách góp phần tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người dân, đặc biệt là các nhóm yếu thế, được tiếp cận dịch vụ pháp lý miễn phí và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình.

Chủ động tìm hiểu pháp luật, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp

Thông qua công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật, UBND xã Thăng Bình khuyến khích cán bộ, đảng viên và Nhân dân chủ động tìm hiểu các quy định về trợ giúp pháp lý; nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật và sử dụng đúng các quyền được pháp luật bảo đảm.

Khi phát sinh vướng mắc pháp lý, người dân thuộc diện được trợ giúp pháp lý cần chủ động liên hệ tổ chức trợ giúp pháp lý để được hướng dẫn, hỗ trợ kịp thời, đúng quy định.

Trợ giúp pháp lý miễn phí – Bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân – Bảo đảm công bằng trong tiếp cận công lý.